پنج شنبه ۱ اسفند ۱۳۹۸ - ۲/۱۹/۲۰۲۰ | اذان صبح:۰۴:۵۹:۴۶ - اذان ظهر:۱۱:۵۴:۳۲ - اذان مغرب:۱۷:۴۲:۱۹

آیا تمایل دارید در کانال عصر عضو شوید؟

سرویس اقتصادی | کد خبر: ۲۸۲۴۸۷۸
تاریخ انتشار: ۱۳۹۸/۰۹/۳۰ - ساعت ۱۵:۶

سراب فقرزدایی با افزایش مناطق‌ آزاد/قبل از احداث مناطق آمایش سرزمینی صورت نگرفت

یک کارشناس مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه تأسیس مناطق آزاد با هدف فقرزدایی از اساس غلط است گفت: برخی از این مناطق فاقد زیرساخت‌های لازم هستند و به‌ناچار برای درآمدزایی به واردات‌ متوسل شده‌اند.
سراب فقرزدایی با افزایش مناطق‌ آزاد/قبل از احداث مناطق آمایش سرزمینی صورت نگرفت,

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، سه‌شنبه 24 آذرماه سال جاری نمایندگان مجلس شورای اسلامی علاوه بر تصویب مجدد لایحه «ایجاد 8 منطقه آزاد تجاری ــ صنعتی، اصلاح محدوده 3 منطقه آزاد تجاری ــ صنعتی» (که پیش‌تر 2 بار از سوی شورای نگهبان اعاده شده بود)، با 131 رأی موافق با طرح «ایجاد 90 منطقه ویژه اقتصادی» نیز موافقت کردند.

این درحالیست که با مروری بر اهداف سیاست‌گذار از تأسیس این مناطق که در «ماده1 قانون چگونگی اداره مناطق آزاد تجاری ــ صنعتی» منعکس شده، درمی‌یابیم که عملکرد این مناطق تطابق کاملی با اهداف پیش‌بینی‌شده ندارد.

بررسی عملکرد 25ساله مناطق آزاد تجاری در مواردی همچون «انتقال فناوری‌های پیشرفته»، «رونق و تسهیل تولید»، «صادرات کالا و خدمات» و «جذب سرمایه‌گذاری خارجی و داخلی» نشان می‌دهد که نتیجه حاصل‌شده در این سال‌ها قابل قبول نیست.

در  رابطه با «قاچاق کالا و ارز» و «فرار مالیاتی از طریق ایجاد شرکت‏های صوری» محمدجعفر منتظری، دادستان‌کل کشور در آبان‌ماه سال‌جاری اظهار داشت: «مناطق‌آزاد به محلی برای قاچاق کالا تبدیل شده‌اند. فلسفه تشکیل این مناطق، رونق در صادرات بود اما در حال حاضر در این مناطق واردات رونق گرفته است. مسئولان مناطق آزاد باید به‌دنبال تحقق قانون بروند.»

به همین منظور با هدف بررسی عملکرد مناطق آزاد تجاری، با «سعید غلامی باغی»، پژوهشگر حوزه مناطق آزاد و کارشناس ارشد مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی به گفتگو نشستیم.

*مناطق آزاد راه‌حل فقرزدایی نیست

تسنیم: چرا علاقه‌مندی زیادی بین نمایندگان و مسئولین برای افزایش کمّی تعداد مناطق آزاد در کشور وجود دارد؟

استقرار مناطق آزاد به‌نوبه خود می‌تواند راهکاری برای «رشد تولید»، «تسهیل تجارت»، «ایجاد اشتغال» و «جذب سرمایه‌گذاری خارجی» باشد، اما این مزایا زمانی به ثمر می‌رسد که کارکرد این مناطق با مبانی علمی و استانداردهای بین‌المللی مطابقت داشته باشد. اما در شرایط فعلی شاهد آن هستیم که این مناطق بیشتر به‌منظور آبادانی یک محدوده جغرافیایی خاص احداث می‌شود که این مسئله خلاف کارکرد این مناطق آزاد و منجر به ضربه دیدن اقتصاد در ابعاد کلان است.

متأسفانه در سال‌های اخیر ایجاد مناطق آزاد در کشور ما به‌عنوان یک راهکار در جهت فقرزدایی مطرح شده است، این در حالیست که این مسئله از اساس غلط بوده، چراکه با این رویه «منافع ملی» قربانیِ «منافع منطقه‌ای» می‌شود. اگر به مناطقی همچون زابل، مریوان، مهران و سایر نقاطی که قرار است در آنجا منطقه آزاد تأسیس شود، نگاهی کنیم، متوجه خواهیم شد که این نقاط عمدتاً مناطقی محروم و ضعیفی هستند که زیرساخت لازم را برای جذب سرمایه داخلی و خارجی ندارند.

*مناطق آزاد بی‌خاصیت هستند چون زیرساخت ندارند

تسنیم: علت اصلی فاصله گرفتن مناطق آزاد از کارکرد اصلی خود (رشد تولید و صادرات) را چه می‌دانید؟

می‌توان گفت اصلی‌ترین عامل کمرنگ بودن تولید و صادرات از مناطق آزاد، فقدان زیرساخت‌های لازم است، به‌عبارت دیگر زمانی اعتماد سرمایه‌گذار برای آغاز فعالیت در یک منطقه جلب خواهد شد که مواردی از جمله «نیروی کار متخصص و ارزان‌قیمت»، «دسترسی آسان به راه‌های مواصلاتی دریایی، زمینی و هوایی»، «تأسیسات لازم برای احداث بنگاه‌های تولیدی»، «نزدیکی به پایانه‌های مصرفی و صادراتی» و دیگر زیرساخت‌های لازم در آن مناطق مهیا باشد.

*واردات، روش‌ درآمدزایی مناطق آزاد

تسنیم: با این اوصاف، مناطق آزاد و ویژه برای جبران «کمبود زیرساخت» خود چه اقداماتی انجام می‌دهند؟

نبود زیرساخت کافی در مناطق آزاد و ویژه موجب شده که این مناطق برای کسب درآمد و فراهم کردن حداقل زیرساخت‌های ضروری خود، به‌ناچار به 2 راه: دریافت عوارض واردات آن هم عمدتاً از محل واردات کالاهای مصرفی و همچنین فروش منابع و اراضی روی بیاورند. این روند اولاً منجر به واردات بی‌رویه و تضعیف اقتصاد ملی خواهد شد و در ثانی موجب رشد پدیده سوء استفاده از زمین در این مناطق می‌شود.

تا زمانی که بدون توجه به آمایش سرزمینی و تأمین زیرساختها و صرفاً بر مبنای توسعه یک منطقه‌ خاص، نسبت به تأسیس مناطق آزاد اقدام شود، قطعاً تأثیرات منفی این امر بیش از اثرات مثبت آن خواهد بود. اما اگر این مناطق به کارکرد اصلی خود یعنی اعطای معافیت‌های وارداتی به‌منظور ورود مواد اولیه ارزان‌قیمت در جهت «رونق تولید و رشد صادرات» سوق داده بشود، قطعاً برای اقتصاد مفید واقع خواهد شد.

تسنیم: قبل از احداث این مناطق، تحقیقات میدانی جغرافیایی و آمایشی دقیقی صورت می‌گیرد؟

متأسفانه خیر؛ به‌عنوان مثال بر اساس تحقیقات پژوهشی و میدانی، بندر شهید رجایی در محدوده بندرعباس برای اینکه تبدیل به منطقه آزاد شود، شرایط کاملاً مطلوبی داشت چراکه ضمن برخورداری از پس‌کرانه مناسب، به ریل و بنادر نیز دسترسی داشت اما در حال حاضر شاهد آن هستیم که خیلی از مناطق آزاد به‌غلط در محدوده‌های کارشناسی‌نشده و فاقد زیرساخت تأسیس شده‌اند.

*معافیت مالیات بر ارزش افزوده در مناطق آزاد هدفمند نیست

تسنیم: معافیت ‌مالیات بر ارزش افزوده تا چه‌میزان توانسته در حمایت از تولید این مناطق مؤثر باشد؟ آیا با شیوه کنونی معافیت‌های مالیاتی در این مناطق موافقید؟

به‌طور کلی در اقتصاد دنیا، معافیت‌های مالیاتی به فعالان اقتصادی که در مناطق مختلف فعالیت دارند، به‌صورت یکسان اعطا نمی‌شود. برخی کشورها نامحدود و برخی مدت‌دار و برخی دیگر به‌شکل هدفمند معافیت می‌دهند. مطلب مهم اینجاست که هر معافیتی باید به‌شکل هدفمند و هوشمند باشد چراکه اگر به هر نوع کسب‌وکار اقتصادی معافیت مالیاتی تعلق گیرد در حقیقت مجوز به فعالیت‌های غیرمولد و فاقد صلاحیت هم اعطا می‌شود.

بنابراین اگر اعطای معافیت‌های مالیاتی به‌شکل عمومی صورت گیرد، فعالیت مناطق آزاد به‌سمت فعالیت‌های «تجاری ــ خدماتی» با بازده کوتاه‌مدت و کم‌ارزش سوق داده می‌شود، به همین خاطر لازم است معافیت‌های مالیاتی به‌شکل هوشمند و گزینش‌شده به بخش «صنعت» که علاوه بر ایجاد ارزش افزوده، دارای ویژگی‌هایی هچون جذابیت برای سرمایه‌گذاری خارجی و اشتغال‌زایی است، اعطا شود.

تسنیم: اشکال دیگری که برخی منتقدان به معافیت‌های مالیاتی وارد می‌دانند، از بین رفتن شفافیت «حلقه‌های تأمین و تولید» است، لطفاً در این رابطه توضیح دهید.

درحال‌حاضر به‌دلیل استقرار گمرک در مبادی ورودی و خروجی مناطق آزاد، کالا اظهار می‌شود و خروج کالا به‌شکل قاچاق از این مناطق وجود ندارد، اما می‌توان با اعمال «نرخ صفر» بر مالیات بر ارزش افزوده، ضمن ایجاد شفافیت در تمامی «حلقه‌های تأمین و تولید کالا»، هم مزیت معافیت مالیات بر ارزش افزوده تولیدکنندگان را از بین نبرد و هم اینکه شفافیت حلقه‌های تولید در مناطق آزاد را رصد کرد.

*لایحه پیشنهادی دولت خطرناک بود

تسنیم: با وجود اینکه در بدنه 3 قوه مخالفت‌های صریحی برای افزایش مناطق آزاد و ویژه وجود دارد، چرا دولت و مجلس در طرح‌ها و لوایح خود اصرار به این افزایش دارند؟

لایحه‌ پیشنهادی که دولت در ابتدا برای مناطق آزاد ارائه داد، بسیار مبهم بود؛ اما به‌مرور زمان و با بررسی کارشناسی که در مجلس انجام گرفت، لایحه بهبود پیدا کرد، از جمله مواردی که می‌توان به‌عنوان نمونه به آن اشاره کرد، «کنار گذاشتن نقاط جمعیتی روستایی و شهری از بین مناطق آزاد پیشنهادی» و «کاستن از وسعت این مناطق و شبیه کردن آنها به شهرک‌های صنعتی» بود که مسلماً مسیر را برای سوءاستفاده در این مناطق تنگ‌تر خواهد کرد. همچنین قوانین مربوط به کالای همراه مسافر و تردد خودرو نیز توسط مجلس مورد اصلاح قرار گرفت.

*از 65 منطقه ویژه، حدوداً 42 منطقه غیرفعال است

تسنیم: یعنی به عملکرد مجلس در اضافه کردن تعجب‌آور حدود 100 منطقه ویژه جدید انتقادی وارد نیست؟

متأسفانه مجلس دهم در افزایش مناطق ویژه عملکرد بدی از خود نشان داد، چراکه درحال‌حاضر 65 منطقه ویژه در کشور وجود دارد و در این لایحه افزایش بیش از 100 منطقه ویژه نیز در دستور کار مجلس قرار گرفت. پیش‌بینی من این است که این مناطق ویژه پیشنهادی زائد هستند و در عمل با شکست مواجه می‌شوند.

شاهد این ادعای بنده، فعال نبودن نزدیک به حدود 42 منطقه ویژه است. همان‌طور که می‌دانید پس از اعطای مجوز تأسیس مناطق ویژه در برنامه اول توسعه در دهه هفتاد، در همان ابتدا 16 منطقه ویژه تأسیس شد و تاکنون تعداد مناطق ویژه به 65 منطقه رسیده است ولی از این تعداد، تنها حدود 23 منطقه فعال است.

فرض کنید اگر در یک شهرستان مثلاً 4 منطقه ویژه تأسیس شود، دیگر این مناطق کارکرد اصلی خود را از دست خواهد داد، به‌عبارت دیگر با افزایش افسارگسیخته تعداد این مناطق، نام «ویژه» نهادن بر آن‌ها بیهوده خواهد بود.

*پیش‌بینی می‌کنم لایحه توسط شورای نگهبان و مجمع تشخیص رد شود

تسنیم: آیا رد شدن لایحه از سوی شورای نگهبان و شورای‌عالی نظارت مجمع تشخیص را محتمل می‌دانید؟

با وجود اینکه مجلس الزام کرده است که سازمان اداره‌کننده هر منطقه بخش غیردولتی باشد، اما از یک سو هر منطقه ویژه دارای یک‌سری معافیتهای وارداتی و مالیاتی است که به‌نوعی به درآمدهای عمومی دولت ضربه می‌زند، از سوی دیگر دولت موظف به استقرار و تجهیز سازوکارهای نظارتی از جمله گمرک در این مناطق است که خود می‌‌تواند شبهه مغایرت با اصل 75 قانون اساسی یعنی ممنوعیت ایجاد بار مالی برای دولت را ایجاد کند.

انتهای پیام/+

 
خوانندگان محترم سایت خبری تحلیلی عصر اترک، شما می‌توانید سوژه های خود را به برای ما ارسال کنید تا پس از تأیید با نام شما در سایت و کانال عصراترک درج شود.

شماره تماس با سایت خبری تحلیلی عصر اترک:

058-32230729 - 058-32288068

ارتباط با سردبیر سایت در پیام رسان تلگرام

ارتباط با سردبیر سایت در پیام رسان سروش

آدرس پست الکترونیکی: info@atraknews.com


با تشکر
نظر شما ثبت و پس از بررسی انتشار میابد.
ارسال نظر
نام :
ایمیل
نظر
پایگاه خبری تحلیلی عصر اترک